مسؤليت های حرفه ای، معروفيت های كاذب و ابعاد حقوقی آن

به مناسبت انتشار كتاب  بامداد در آينه

دكتر افسانه خاكپور

دکترای حقوق تجارت بین الملل از فرانسه

 


كتاب بامداد در آينه  نوشته نورالدين سالمي توسط نشر باران درسال 2002 دراستكهلم انتشار يافته است. اين كتاب  كه عنوان دومش ده سال با

 شاملوست به نوشته روزنامه ايران ( سوم و هفتم آذر ماه1381) موفق به كسب اجازه انتشار از وزارت ارشاد نگشته و به همين دليل در خارج از ايران بچاپ رسيده است.

 آقاي سالمي كه بعنوان پزشك خصوصي به خانه شاعر شهير شاملو رفت و آمد ميكرده وطي سالها معاشرت به دوست خانوادگي او نيز تبديل گرديده، گويا هر ملاقات و گفت و گو با شاملو را يادداشت برداري ميكرده و پس از مرگ شاملو دست به انتشار آنها زده است.

 انتشار اين كتاب كه شامل خاطرات، مشاهدات و نقل قولهايي از شاملودر باره موضوعات و اشخاص گوناگون ست سر و صداي طرفداران اين شاعر را در آورده است. چه به زعم اين عده اين گفته ها نمي تواند از آن شاعري والا مرتبه و وارسته بوده و اين نقل قولها من در آوردي آقاي سالمي است.

بعضي ديگر از طرفداران دو آتشه شاملو اين نوشته ها را كذب محض خوانده و نگارش آنها را دستور بيگا نگان خوانده اند!

شدت اعتراضات به حدي بوده كه آقاي سالمي مجبور به اعتراف به درهم و برهمي محتواي كتاب خود گرديده است.

اينكه شاملو بعنوان معروفترين شاعر پنجاه سال اخيرايران براي عده اي در مقام قديسي قرار گرفته و حتي تصور ابراز بعضي گفته ها و نظرات از جانب او گناهي كبيره محسوب شده و توهيني به ساحت مقدس اوست ، راه را بر هر گونه واقع گرايي و انسان پنداري او مي بندد.

 لازم به ياد آوريست كه شاملو پس از اظهار نظراتي كه بيش از ده سال پيش در سفر خود به امريكا راجع به فردوسي و شاهنامه ابراز نمود، نه تنها مورد طعن و لعنت ملي گرايان متعصب در دهه گذشته قرار گرفت بلكه مورد بي توجهي و نوعي طرد ضمني طرفداران ديرين خود كه بخشي از آنها  روشنفكران و فرهنگ پروران و اهل ادب در خارج كشوربودند نيزواقع شد  و تا هنگام مرگ –تا آنجا كه اطلاعات من اجازه ميدهند– به كمتر سفر، سخنراني و مصاحبه اي در خارج از مرزها  دعوت شد و يا چون گذشته ها سخني از او رفت ( جز درج خبر بيماري و غيره)، گرچه بيماري وي نيز مزيد بر علت گرديد.

او كه تا پيش از آن سخنان بعنوان بزرگترين شاعر عصر خود مركز توجهات، تقدير ، ستايش و منبع الهام همين جماعت  بود بناگاه و تنها بدليل ابراز عقيده اي كه خوشايند اين عده يا عده ديگري نبود و با توجه به جوی كه پيرامون اين نظرات ايجاد شده بود، جايگاه  ويژه خود را نزد اينان از دست داده وتا سالها به ورطه سكوت سپرده شد.

ليك گويي با مرگ خود شاملو بارديگرجايگاه قديسي خود را باز يافته وبعنوان شاعري بزرگ  باز شناخته شد.

و اينك انتشار نوشته هايي در باره خلوت او تصورات منزه طلبانه بعضي را بهم ريخته و حاضر به قبول نسبي آنها نيز نمي باشند.

گرچه بعيد نيست كه پزشك شاملو براي شور كردن آش خود دراين كتاب ابعاد غلو آميزي نيز به گفته ها و نظرات شاملو داده باشد. نقدهايي كه بر اين كتاب نوشته شده بيشتر حول رد يا قبول مطالب كتاب ميباشد.

اما هدف اين نوشته نه دفاع از شاملو بعنوان مظهر اخلا قيات، روشنگري و بزرگ منشي و نه رد يا دفاع محتوای كتاب آقای سالمي و بحث بر صحت و سقم آنست، بلكه نگرشي حقوقي به افشای اسرار حرفه ای ميباشد.

چه امروزه با توجه به پراكندگي جامعه ايراني برون مرزي و وجود دهها انتشاراتي فارسي در كشورهاي مختلف كه در زمينه نشر نه تابع قوانين ايرانند و نه تابع قوانين كشورهاي خارجي مقيم، هرج و مرجي در عدم رعايت موازين قانوني نشر ايجاد گرديده كه قابل تأمل حقوقي است.

ميتوان گفت كه انتشاراتي های فارسي زبان خارج از كشور در حيطه ای  فرا قانوني به چاپ و نشر كتاب ميپردازند وبعلت فارسي بودن زبان آنها مرجع صلاحيتي براي بررسي محتويات احيانا كاذب برخي از اين كتابها وجود ندارد و تعقيب كيفری نويسنده يا ناشر با دشواری هاي بسياری مواجه ميگردد.

چاپ اينگونه كتابها چه در ايران و چه در خارج از مرزها لطمه بزرگي به زندگي خصوصي افراد محسوب ميگردد و مي بايست مورد پيگرد قانوني قرار گيرد تا در آينده رويه ای برای ديگران نگردد. 

   

رازداری و مسوليت حرفه ای

 همه ميدانيم كه پزشك، وكيل، محضردار، پرستار، سكرتر( كه ازواژه راز داري ميآيد)  و بسياري مشاغل ديگر بدليل حساسيت شغلي خود از هرگونه ابراز شفاهي يا كتبي و افشاي اسرار حرفه اي خود بديگران اكيدأ ممنوع مي باشند.

كارمندان و كاركنان و حقوق بگيران ادارات و موسسات دولتي و خصوصي نيز ملزم به نگهداري اسرار شغلي خود مي باشند.

 دربيشتر كشور هايي كه داراي يك دستگاه قانونگذاري باشند ( كه ايران نيز شامل آنهاست) در مشاغلي چون وكالت، پزشكي و محضر داري دارندگان اين مشاغل با خوردن سوگند رسمي و تعهد به سوگند خود وارد اين حرفه ها شده و حق خيانت به سوگند حرفه ای خود را تحت هيچ شرايطي  ندارند.

 اين رازداري و امانت در اسرار به كليه كساني كه با صاحبان اين مشاغل در ارتباط حرفه اي هستند يعني كارمندان آنها نيز سرايت كرده و نه تنها اسرار مستقيما ابراز شده از طرف اشخاص را شامل ميشود بلكه كليه اطلاعات دريافت شده درباره اشخاص  بطور غير مستقيم را نيز در بر ميگيرد.

سوگند حرفه اي در قانون فرانسه سوگندي است مطلق و هيچ مقام و قدرتي حق دريافت اسرار حرفه اي از صاحبان اين مشاغل را نداشته وحرفه آنها بر اساس اعتماد ميان وكيل و موكل، پزشك و بيمار پايه ريزي شده است.

 در مقررات حرفه پزشكي فرانسه در اداي سوگند اين حرفه چنين قيد گرديده:

" من به تمامي افراد، اسقلال آنها و خواست آنها احترام ميگذارم.  خود را از هرگونه تآثيرپذيري مادي و جستجوي نام بري ميدارم. پذيرفته شده در حريم حصوصي اشخاص، محرم اسراري ميباشم كه دريافت نموده ام. پذيرا شده در خانه ها، به اسرار آنها احترام ميگذارم و در كردار خود خيانتي به اخلاقيات نخواهم كرد. ( بخشي از سوگند)

 ممكن است اين توهم پيش آيد که اسرار حرفه ای  فقط به اسراری اطلاق شود كه در ارتباط با بيماری شخص است ، اما قانون فرانسه اين سوگند را بطور مطلق و عام بر پزشكان تحميل نموده است.

بنا به ماده 4 قانون سلامت عمومي فرانسه، اسرار حرفه ای  نه تنها شامل آن اسراريست كه پزشك به منا سبت شغل خود مطلع گشته بلكه شامل كليه اطلاعاتي ميشود كه اودر همين رابطه  ديده، شنيده يا پي برده ا ست.

 در قانون كيفري فرانسه ماده 226-13

" افشاي يك اطلاع محرمانه از طرف كسي كه  بدليل شرايط يا شغل، يا بدليل پست يا يك ماموريت موقتي از آن مطلع گشته،  داراي مجازات يكسال حبس و 15000 اورو غرامت ميبا شد".

 در قانون فرانسه ، اسرارحرفه اي هم در مفهوم خاص ( اقراري) و هم در مفهوم عام آن ( اكتسابي) براي پزشك مسووليت ايجاد كرده و همه آنچه كه او نه تنها درباره وضعيت فيزيكي-روحي  بيمار خود بلكه تمامي اطلاعاتي كه او بطور غير مستقيم در باره بيمار، زندگي و در حول و حوش اطرافيان وي بدست آورده را نيز در بر ميگيرد.

حتي دستگاه قانونگزاري و مراجع قضايي نيز حق بازجويي و پرسش درباره بيمار را از پزشك او نداشته و نميتوان او را بعنوان شاهد به دادگاه كشاند.

رويه قضايي فرانسه نيز از همين معيار پيروي كرده و اسرار حرفه اي را مطلق و عام ميداند: " اجبار اسرار حرفه اي به پزشكان به مثابه يك وظيفه شغلي تحميل ميگردد. اين وظيفه عام و مطلق ميباشد و هيچكس حق تخطي از آنرا ندارد.".رأي دادگاه عالي كيفري 8 مه 1947

همچنين اين وظيفه حتي پس از مرگ بيمار به قوت خود باقي ميماند و حتي در برابر قاضي نيز قابل افشا نيست.

همانطور كه گفته شد اسرار حرفه اي براي پزشكان و مشاغل مشابه آن تنها به موضوع بيماري  شخص محدود نگشته و بطور عام شامل تمامي وجوه زندگي او نيز ميگردد.

دامنه مطلقيت اسرار حرفه اي به حدي است كه حتي اگر همان موضوع توسط كساني ديگر هم در مطبوعات مطرح شده باشد و حتي عموم هم از آن مطلع گشته باشند پزشك حق ندارد در اين زمينه افشاگري كند. البته مقرارات كانون پزشكان ايران را در دسترس ندارم اما در كليه كشورها مقرراتي با  كم و بيش تفاوت در اين زمينه و جود  دارد.

 در قانون كيفري ايران نيز ماده 648 مجازات اسلامي درباره وظايف پزشكان چنين ميگويد:

"اطباء و جراحان و ماما ها و دارو فروشان و كليه كساني كه به مناسبت شغل يا حرفه خود محرم اسرار ميشوند هرگاه در غير از موارد قانوني، اسرار مردم را افشا كنند به سه ماه و يك روز حبس و يا به  يك ميليون و پانصد هزار تا شش ميليون ريال جزاي نقدي محسوب ميشوند".

 

و ماده 698 همان قانون در باب افترا و توهين و هتك حرمت مقررميدارد:

" هركس به قصد اضرار به غير يا تشويش اذهان عمومي يا مقاما ت رسمي بوسيله نامه يا شكواييه يا مراسلات يا عرايض يا گزارش يا توزيع هر گونه اوراق چاپي يا خطي با امضاء يا بدون امضاء  اكاذيبي را اظهار نمايد يا با همان مقاصد  اعمالي را بر خلاف حقيقت رأ سا يا به عنوان نقل قول به شخص حقيقي يا حقوقي يا مقامات رسمي تصريحا يا تلويحا نسبت دهد اعم از اينكه از طريق مزبور به نحوي از انحاء ضرر مادي يا معنوي به غير وارد شود يا نه علاوه بر اعاده حيثيت در صورت امكان بايد به حبس از دو ماه تا دو سال و يا شلاق تا 74 ضربه محكوم شود."

 در مورد دكتر سالمي كه البته روابط او بدوستي و دمخوري چند ساله با شاملو انجاميده بايد گفت كه در هر حال ايشان در مقام پزشك و محرم اسرار خانوادگي و شخصي با شاملو رفت و آمد ميكرده و در اين مقام از وظايف حرفه اي خود عدول كرده و مرتكب تخلفي حرفه اي گرديده و كليه اطلاعاتي را نيز كه از زندگي شاملو بدست آورده و افشا نموده در همين رابطه شغلي بوده است.

بعلاوه در مقام دوستي ثانويه و در مقام امين يك رابطه چندين ساله مبتني بر اعتماد، به اين مقام نيز خيانت ورزيده چرا كه او اين گفته ها را پس از مرگ شاملو به او نسبت داده بي آنكه او بتواند از خود دفاع كند.

وبا انتشار كتبي آنها به اعتبار روابط و دوستي ها و امانت داري گفته و شنوده ها ميان اشخاص لطمه خطيري زده و از لحاظ اخلاقي نيز قابل تنبيه و سرزنش مي باشد.

 چه بسا يكي از عللي كه اين كتاب اجازه انتشار از وزارت ارشاد را بدست نيآورده نيز همين ممنوعيت هاي قانوني بوده و حد اقل خود ايشان بمنزله پزشك از حقوق حرفه اي خود مطلع بوده و آگاهانه دست به انتشار اين كتاب زده است.

در فرانسه نيز چندين سال پيش دو پزشك فرانسوا ميتران رييس جمهور اسبق، پس از مرگ وي كتابي چاپ كرده و اطلاعات خود راجع به بيماري ميتران و انواع معالجات  و تاريخ ابتلا ميترا ن به  سرطان را كه تا چندين سا ل از مردم پنهان نگاه داشته شده بود را فاش نمودند.

اين دو پزشك كه دكتر گوبلر و دكتر گونو نام داشتند و از مهمترين متخصصين فرانسه نيز بودند در 19 آوريل سال 1996 توسط دادگاه كيفري پاريس محاكمه و در 5 ژوييه 1996  به زندان با آزادي مشروط و پرداخت غرامت محكوم شدند. دادگاه همچنين راي به ممنوعيت توزيع كتاب را به انتشاراتي " پلون" داده وكتاب از بازار جمع آوري گرديد.

 پزشكان مزبور بدليل عدم احترام به اسرار شغلي با راي كانون  پزشكان شهر پاريس در6 آوريل 1997 از كار بركنار گرديدند.

 

   

منابع:

 قانون جزای اسلامي

 

1-Code de la déontolie des médecins, Conseil national de l’Ordre des Médecins

 2-Le concours médicale, revue l’Affaire Gubler, la condamnation du médecin, J.P ALMERAS, revue 01/03/1997

 3-L’Affaire Gubler, l’interdiction du livre. JP.ALMERAS 05/03/1997, même revue

 3-Section disciplinaire du conseil national de l’ordre des médecins, décision du 19 mai 1999

 4-Décision du Conseil d’Etat 8-29 décembre 2000

 

توجه: استفاده از اين مقاله تنها  با ذكر مأخذ و نام نويسنده مجاز مي باشد.

 

بازگشت به سایت حقوق